Hoe bescherm je bijen tegen varroa?
Cécile de Produits-Veto
Apothekersassistente ·
Bijen beschermen tegen varroa berust op drie acties: de infestatie meten, de bestrijding aanpassen aan de kolonie en het resultaat controleren. De keuze van de behandeling hangt met name af van het broed, de temperatuur en de gebruiksvoorwaarden van het gebruikte geneesmiddel. Een actieve bijenkorf kan geïnfesteerd zijn: het observeren van de bijen vervangt geen aangepaste telling.
Wat is varroa destructor?
Varroa destructor is een mijt die parasiteert op volwassen bijen en op het broed. Hij voedt zich met name met weefsel van het vetlichaam en draagt bij aan de overdracht van virussen, waaronder het virus van de misvormde vleugels. Hij vormt een belangrijk risico voor de gezondheid van de kolonies. Deze mechanismen worden beschreven in de wetenschappelijke synthese gepubliceerd in het Bulletin épidémiologique van de ANSES in 2025.
Wat zijn de effecten van varroa op een bijenkorf?
Een infestatie kan de bijen verzwakken, hun levensduur verkorten en de vernieuwing van de populatie in gevaar brengen. De bijbehorende virale infecties kunnen misvormingen veroorzaken, met name van de vleugels, en bijdragen aan de instorting van de kolonie.
Deze tekenen zijn niet systematisch en niet specifiek voor varroa. Hun afwezigheid bewijst niet dat een bijenkorf weinig geïnfesteerd is. Vraag bij ongewone sterfte of verzwakking een gezondheidsadvies; het OMAA-systeem en zijn regionale contactpunten maken het mogelijk deze situaties te melden.
Bescherming van bijen: welke goede praktijken toepassen?
1. Regelmatig de infestatie meten
Verschillende methoden maken het mogelijk de parasitaire druk in te schatten: tellen van de natuurlijke val op een plaat onder de geventileerde bodem, of meting op een steekproef van bijen met een aangepaste methode. Ze meten niet precies hetzelfde en hun resultaten zijn niet rechtstreeks onderling verwisselbaar.
Laat u begeleiden bij het kiezen van het protocol en het interpreteren van de resultaten naargelang het seizoen, de kolonie en de methode. Een telling moet gedateerd zijn, aan de bijenkorf gekoppeld zijn en onder bekende omstandigheden worden uitgevoerd. De werkzaamheden van de ANSES over de bewaking van kolonies leggen de beperkingen van louter observatie uit en het belang van de opvolging van de infestatie.
2. De behandeling aanpassen aan de kolonie
Het broed omvat de eitjes, de larven en de nimfen. De aanwezigheid ervan, met name wanneer het verzegeld is, beïnvloedt de keuze en de doeltreffendheid van bepaalde interventies. De temperatuur, de oogst en de specifieke gebruiksvoorwaarden van het geneesmiddel tellen eveneens mee. Een regionale kalender kan de opvolging sturen, maar vervangt niet de beoordeling van elke kolonie: de aanbevolen gezondheidstrajecten in Bretagne in 2026 illustreren deze aanpak op het niveau van een gebied.
Natuurlijke oorsprong betekent geen afwezigheid van risico
Anti-varroa geneesmiddelen kunnen thymol of organische zuren bevatten. Het blijven geneesmiddelen, met gebruiksvoorwaarden en voorzorgsmaatregelen voor de bijen en de gebruiker. Het is dus niet relevant om systematisch "natuurlijke behandelingen" tegenover "medicamenteuze behandelingen" te stellen.
Controleer het specialiteit en de exacte vorm ervan
Raadpleeg de bijsluiter en de samenvatting van de productkenmerken (RCP) in de officiële iRCP-index van de ANSES-ANMV. Controleer de volledige naam, de vorm, de gebruiks- en afleveringsvoorwaarden, de contra-indicaties, de vereiste beschermingsmaatregelen en de regels betreffende honing.
Bijvoorbeeld, Apiguard is een gel om in de bijenkorf te gebruiken, terwijl API-BIOXAL 0,71 g/g een poeder voor de bijenkorf is: dit poeder mag niet worden omschreven als een kant-en-klare oplossing. Deze voorbeelden verklaren verschillen in presentatie; ze vormen noch een aanbevolen combinatie, noch een behandelingsprotocol.
Vind ook onze categorie producten voor bijenteelt en bijen. De keuze van een referentie moet bepaald blijven door de situatie van de kolonie en de voorwaarden van de toelating ervan.
3. Controleren na de interventie
Het einde van een behandeling volstaat niet om te concluderen dat deze heeft gewerkt. Voer de controles uit die door de aanbevolen opvolging zijn voorzien, en noteer de kast, de datum, de methode, het resultaat en de interventie in uw register. Een resultaat wordt geïnterpreteerd volgens het gebruikte protocol, de periode en het broed; de vallen tijdens een behandeling lezen zich niet zoals natuurlijke vallen.
Als de besmetting zorgwekkend blijft, neem dan contact op met uw dierenarts of uw bijengezondheidsorganisatie. Herhaal geen toepassing en combineer geen meerdere producten op eigen initiatief. Het regionale bestrijdingsplan en de officiële SKP's dienen als richtpunten om de strategie opnieuw te evalueren.
Aanvullende methoden integreren zonder te improviseren
Interventies op het broed kunnen deel uitmaken van een geïntegreerde bestrijding, maar vereisen een aangepast protocol en technische beheersing. De keuze van de stoffen en hun eventuele afwisseling wordt bepaald in overleg met het gezondheidsadvies; simpelweg "natuurlijk" en "medicamenteus" afwisselen is geen afdoende strategie tegen resistenties.
De selectie van kolonies met kenmerken van resistentie tegen varroa is ook een onderzoeks- en teeltspoor. Een krachtige kolonie of een koningin afkomstig van een robuuste kolonie vormt echter op zich geen bewijs van resistentie. De opvolging van de besmetting blijft noodzakelijk, zoals in herinnering gebracht door de synthese van ANSES over de relaties tussen bij en varroa.
Om te onthouden: meten, aanpassen en controleren maakt het mogelijk een coherente bestrijding op te bouwen. Er bestaat geen universele dosis, frequentie of kalender die voor alle kasten geschikt is.
Bronnen en referenties
- Epidemiologisch bulletin van ANSES: synthese over Varroa destructor, 2025.
- Epidemiologisch bulletin van ANSES: speciaal nummer bijengezondheid, 2017 — monitoring en telmethoden; de oude lijsten met geneesmiddelen dienen niet als referentie voor actuele toelating.
- DRAAF Bretagne: gezondheidsroutes voor bestrijding van varroa, 2026 — regionale aanbevelingen, niet automatisch toe te passen op alle bijenstallen.
- ANSES-ANMV: iRCP-index van diergeneesmiddelen, waaronder de hierboven genoemde SKP's van Apiguard en API-BIOXAL poudre.
- Ministerie van Landbouw: OMAA.
Veelgestelde vragen over de bescherming van bijen tegen varroa
Hoe weet ik of mijn bijenkorf besmet is met varroa?
Een geschikte telling maakt het mogelijk de besmetting te beoordelen; het observeren van de bijen is niet voldoende. Een kolonie kan actief zijn en geen enkele zichtbare misvorming vertonen terwijl er toch varroa's aanwezig zijn. Laat de methode, de duur van de telling en de interpretatie toelichten door uw dierenarts of uw sanitaire bijenorganisatie. Een ongewone sterfte vereist eveneens een onderzoek naar de oorzaken ervan.
Wanneer moet u tegen varroa behandelen?
Het juiste moment hangt af van de opvolging van de besmetting, het broed, de temperatuur, de oogst en de bijsluiter van het gekozen medicijn. Er bestaat geen maand of frequentie die voor alle bijenkasten geldt. De winter garandeert niet de afwezigheid van broed: laat het bestrijdingsplan afstemmen op uw regio en op elke kolonie, met een controle na de interventie.
Kan de varroamijt volledig worden geëlimineerd?
Het praktische doel is om de besmetting duurzaam onder controle te houden om de kolonie te beschermen, zonder een definitieve uitroeiing te beloven. Een daling van het aantal varroamijten na behandeling ontslaat u niet van de verplichting om de tellingen voort te zetten en het register bij te houden. Als de resultaten zorgwekkend blijven, vraag dan advies voordat u een behandeling herhaalt of een andere combineert.
Is een behandeling van natuurlijke oorsprong zonder risico voor bijen?
Nee. Geneesmiddelen die thymol of organische zuren bevatten, hebben precieze gebruiksvoorwaarden en kunnen risico's inhouden bij ongeschikt gebruik. Controleer het exacte specialiteit, de vorm, de gebruikstemperaturen en de vereiste beschermingsmaatregelen in de bijsluiter en het RCP van de ANSES-ANMV. Een ruwe stof vervangt niet automatisch een toegelaten geneesmiddel.
